Nhận diện các rủi ro trong vận chuyển đường bộ và giải pháp khắc phục

Trong bối cảnh logistics nội địa phát triển nóng, áp lực về tốc độ giao hàng (lead time) đang vô tình tạo ra những lỗ hổng nghiêm trọng trong quy trình vận hành. Việc nhận diện sớm và kiểm soát chặt chẽ các rủi ro vận chuyển đường bộ không chỉ giúp doanh nghiệp bảo vệ tài sản hàng hóa mà còn là yếu tố then chốt để duy trì biên lợi nhuận và sự ổn định của chuỗi cung ứng.

1. Thực trạng gia tăng rủi ro trong chuỗi vận chuyển hiện nay

Vận tải đường bộ hiện đảm nhận vai trò chủ đạo, gánh vác hơn 70% khối lượng hàng hóa lưu thông tại Việt Nam. Sự bùng nổ của thương mại điện tử cùng mô hình giao hàng "Last-mile" (chặng cuối) đã đặt một áp lực khổng lồ lên hạ tầng giao thông vốn chưa đồng bộ.

Thực tế cho thấy, tỷ lệ sự cố trong vận tải đường bộ đang có xu hướng gia tăng, không chỉ dừng lại ở các tai nạn giao thông hữu hình. Rủi ro vận chuyển đường bộ ngày nay ẩn chứa trong các tổn thất vô hình như: phí phạt hợp đồng do chậm tiến độ, chi phí xử lý hàng hư hỏng và kết quả là sự sụt giảm niềm tin từ phía đối tác. Doanh nghiệp đang phải đối mặt với bài toán khó: làm sao để vận chuyển nhanh hơn nhưng vẫn phải đảm bảo an toàn tuyệt đối?

Vận tải đường bộ hiện đảm nhận vai trò chủ đạo, gánh vác hơn 70% khối lượng hàng hóa lưu thông tại Việt Nam

2. Phân loại rủi ro vận chuyển đường bộ phổ biến

Để xây dựng kịch bản phòng ngừa hiệu quả, trước hết cần "gọi tên" và phân tích chi tiết các nhóm nguy cơ đang đe dọa trực tiếp đến lộ trình vận chuyển.

2.1. Ảnh hưởng của thời tiết và khí hậu

Việt Nam với đặc thù khí hậu nhiệt đới gió mùa, trải dài qua nhiều vĩ độ là môi trường phát sinh nhiều rủi ro vận chuyển đường bộ phức tạp:

• Mưa bão và ngập lụt: Đặc biệt tại khu vực miền Trung, mưa bão có thể gây chia cắt giao thông nhiều ngày. Nước mưa xâm nhập vào thùng xe tải không kín hoặc thấm ngược từ sàn container có thể làm hỏng toàn bộ các mặt hàng hút ẩm như giấy, bao bì, nông sản.

• Sốc nhiệt: Sự chênh lệch nhiệt độ gay gắt giữa ngày và đêm hoặc cái nóng mùa hè có thể gây ra hiện tượng "đổ mồ hôi" trong container kín, hoặc làm biến chất các mặt hàng nhạy cảm như dược phẩm, hóa chất, thực phẩm.

Việc không lường trước các yếu tố thời tiết cực đoan này là nguyên nhân hàng đầu khiến hàng hóa bị giảm phẩm cấp ngay cả khi bao bì bên ngoài vẫn còn nguyên vẹn.

Sự chênh lệch nhiệt độ có thể dẫn đến biến chất các mặt hàng nhạy cảm

2.2. Rủi ro từ hạ tầng giao thông

Chất lượng đường sá không đồng bộ giữa các vùng miền, đặc biệt là các tuyến đường tỉnh lộ, là thách thức lớn đối với phương tiện hạng nặng:

• Mặt đường xấu: Các cung đường nhiều ổ gà, sụt lún tạo ra các rung chấn liên tục. Nếu hàng hóa không được chèn lót đúng kỹ thuật, lực rung này sẽ làm lỏng các liên kết, gây móp méo, trầy xước hoặc nứt vỡ hàng hóa từ bên trong.

• Ùn tắc và cấm tải: Tình trạng kẹt xe tại các cửa ngõ đô thị hay các quy định cấm tải theo giờ tại Hà Nội và TP.HCM là nguyên nhân chính gây ra việc trễ hẹn giao hàng, ảnh hưởng đến dây chuyền sản xuất của khách hàng.

Những hạn chế về hạ tầng này là rủi ro khách quan khó tránh khỏi, đòi hỏi doanh nghiệp vận tải phải có kinh nghiệm lựa chọn lộ trình tối ưu để giảm thiểu tác động.

Rủi ro từ hạ tầng giao thông đường bộ đòi hòi doanh nghiệp cần có kinh nghiệm lựa chọn lộ trình

2.3. Rủi ro khách quan từ môi trường vận hành

Đây là nhóm rủi ro ngoại cảnh tác động đến tính liên tục của hành trình:

• Kiểm soát hành chính: Các đợt kiểm tra liên ngành, cân tải trọng hoặc thay đổi đột xuất về luồng tuyến có thể làm phát sinh thời gian chết (downtime).

• An ninh hàng hóa: Nguy cơ mất cắp hàng hóa khi xe dừng nghỉ qua đêm tại các bãi đỗ tự phát hoặc tình trạng bị rút ruột container (mất cắp một phần) vẫn diễn ra nếu thiếu sự giám sát chặt chẽ.

2.4. Rủi ro do đặc tính hàng hoá

Mỗi loại hàng hóa mang trong mình những "điểm yếu" riêng biệt cần quy trình xử lý chuyên biệt:

• Hàng giá trị cao: Các mặt hàng điện tử, công nghệ luôn là mục tiêu của trộm cắp, đòi hỏi quy trình niêm phong (seal) và giám sát GPS 24/7.

• Hàng chất lỏng/Hóa chất: Nguy cơ rò rỉ do nắp đậy lỏng hoặc va đập có thể làm hỏng bao bì và ăn mòn các kiện hàng khác đi cùng chuyến.

Hiểu rõ đặc tính lý hóa của từng loại hàng là bước đầu tiên để giảm thiểu rủi ro vận chuyển đường bộ, từ đó đưa ra phương án đóng gói và xếp dỡ phù hợp nhất.

Hàng dễ vỡ cần đóng gói cẩn thận, đúng kỹ thuật để tránh vỡ trong quá trình vận chuyển

3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro trong vận chuyển

Tại sao cùng một cung đường, cùng một loại hàng nhưng có doanh nghiệp vận chuyển an toàn, có doanh nghiệp lại liên tục gặp sự cố? Vấn đề nằm ở năng lực quản trị hệ thống.

3.1. Quy trình vận hành thiếu kiểm soát và chuẩn hóa

Tại một số đơn vị vận tải, đặc biệt là các mô hình quy mô vừa và nhỏ, quy trình vận hành đôi khi còn mang tính tự phát và chưa được xây dựng thành các quy chuẩn (SOP) chặt chẽ.

• Hạn chế trong kiểm soát quy trình: Việc thiếu vắng các bước kiểm tra chéo (double-check) về tình trạng phương tiện trước khi khởi hành hay đối chiếu số lượng hàng hóa thực tế với chứng từ có thể dẫn đến những sai lệch không đáng có trong quá trình giao nhận.

• Khoảng trống về công nghệ giám sát: Nhiều đơn vị chưa ứng dụng hệ thống quản lý vận tải (TMS) hoặc GPS để theo dõi lộ trình theo thời gian thực. Điều này khiến doanh nghiệp rơi vào thế bị động trong việc phát hiện sự cố sớm và thiếu dữ liệu minh bạch để xử lý khi phát sinh tranh chấp về trách nhiệm.

Việc chưa hoàn thiện hệ thống quản lý và quy trình kiểm soát chính là "kẽ hở" khiến rủi ro vận chuyển đường bộ dễ dàng phát sinh, gây ảnh hưởng đến hiệu quả chung của chuỗi cung ứng.

Quy trình vận hành cần được tối ưu chuẩn hóa tự động

3.2. Nhân sự thiếu đào tạo nghiệp vụ chuyên sâu

Năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân sự trực tiếp vận hành tại nhiều đơn vị vận tải hiện nay vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định. Một bộ phận lái xe thường chỉ tập trung vào kỹ năng điều khiển phương tiện mà chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về kỹ thuật chằng buộc hàng hós hay nguyên tắc phân bổ tải trọng cân bằng trên trục xe. Sự thiếu hụt kỹ năng này dẫn đến việc hàng hóa dễ bị xô lệch, mất ổn định khi phương tiện phanh gấp hoặc di chuyển qua các khúc cua, gây ra những hư hại vật lý không đáng có. 

Bên cạnh đó, việc sử dụng nhân sự thời vụ chưa qua đào tạo bài bản về quy trình xếp dỡ và ý thức bảo quản tài sản cũng là một nguyên nhân làm gia tăng tỷ lệ rủi ro. Khi người lao động chưa hiểu rõ về đặc tính và giá trị của từng loại hàng hóa, các thao tác bốc xếp có thể thiếu sự cẩn trọng cần thiết, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến sự nguyên vẹn của lô hàng trong quá trình giao nhận.

4. Giải pháp khắc phục rủi ro vận chuyển đường bộ

Để kiểm soát và giảm thiểu tác động của rủi ro vận chuyển đường bộ, doanh nghiệp cần xây dựng một hàng rào bảo vệ đa lớp, từ vật lý đến tài chính.

• Chú trọng khâu đóng gói hàng hoá: Đây là lớp bảo vệ đầu tiên và quan trọng nhất. Doanh nghiệp cần tuân thủ quy chuẩn đóng gói: sử dụng pallet chất lượng, màng co cố định, dùng xốp nổ và túi khí chèn lót (dunnage bag) để triệt tiêu các khoảng trống, giúp hàng hóa chịu được rung lắc.

• Mua bảo hiểm hàng hoá: Đối với các lô hàng giá trị cao hoặc đi tuyến đường dài, bảo hiểm hàng hóa là lá chắn tài chính bắt buộc. Nó giúp doanh nghiệp chuyển giao rủi ro cho bên thứ ba, đảm bảo khả năng thu hồi vốn nhanh chóng nếu xảy ra các sự cố bất khả kháng.

• Lựa chọn đơn vị vận chuyển uy tín: Thay vì chỉ tập trung vào giá cước rẻ, hãy chọn đối tác có năng lực thực sự. Một đơn vị uy tín sẽ sở hữu đội xe hiện đại, quy trình vận hành minh bạch có cam kết bằng văn bản và hệ thống theo dõi hàng hóa thời gian thực.

Mua bảo hiểm hàng hoá nằm trong các phương pháp giảm thiểu rủi ro tài chính tối ưu nhất

5. PCS Logistics - Nỗ lực mang lại sự an tâm từ đội ngũ nhân sự trách nhiệm

Chúng tôi hiểu rằng trong ngành vận tải, dù công nghệ có hiện đại đến đâu thì yếu tố con người vẫn đóng vai trò quyết định. PCS Logistics luôn nỗ lực mỗi ngày để hoàn thiện chất lượng dịch vụ, bắt đầu từ chính đội ngũ nhân sự trực tiếp vận hành. PCS Logistics xây dựng đội ngũ dựa trên hai giá trị cốt lõi:

• Sự chỉn chu về nghiệp vụ: Nhận thức rõ những rủi ro có thể xảy ra do thiếu sót kỹ năng, PCS Logistics luôn chú trọng việc đào tạo và cập nhật kiến thức thường xuyên cho anh em lái xe và nhân viên kho. Từ kỹ thuật chằng buộc hàng hóa đến quy trình xếp dỡ an toàn, mỗi nhân viên đều được rèn luyện để giảm thiểu tối đa các sơ suất không đáng có, bảo vệ sự nguyên vẹn cho từng kiện hàng.

• Thái độ làm việc tận tâm: Chúng tôi luôn tâm niệm rằng, đằng sau mỗi chuyến hàng là niềm tin và tài sản của khách hàng. Do đó, đội ngũ PCS Logistics luôn làm việc với sự cẩn trọng và tinh thần trách nhiệm cao nhất. Chúng tôi coi hàng hóa của khách như của chính mình, lấy sự an toàn của lô hàng làm thước đo cho đạo đức nghề nghiệp.

Hơn cả một đơn vị vận chuyển, PCS Logistics mong muốn được trở thành người bạn đồng hành tin cậy, cùng chia sẻ và gánh vác nỗi lo vận chuyển với doanh nghiệp bằng sự tận tụy và chân thành.